Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for the ‘Orchidaceae’ Category

ophrys speculum, οφρύς η κατοπτρική Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη 1 Απρίλη 2015

ophrys speculum, οφρύς η κατοπτρική Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη 1 Απρίλη 2015

Η Ophrys speculum είναι από τα πιο φαντασμαγορικά είδη του γένους Ophrys με έναν πολύ εντυπωσιακό θυρεό γαλάζιο, γυαλιστερό περιτριγυρισμένο από παχιές σκουροκόκκινες ή ιώδεις τρίχες. Το όνομα Ophrys προέρχεται από την ελληνική λέξη οφρύς δηλ. φρύδια και αναφέρεται στις πλούσιες τρίχες που έχει γύρω από τα πέταλα.Ανθίζει την άνοιξη.
Το 1800 ο Γερμανός φυσιοδίφης Λινκ (Link) περιγράφει μία ορχιδέα του γένους Οφρύς από την περιοχή της Λισαβόνας και της δίνει το όνομα «Οφρύς η κατοπτρική» (speculum), επειδή το άνθος της έχει μια γαλάζια γυαλιστερή επιφάνεια που μοιάζει με κάτοπτρο (καθρέφτη).
To 1806 ο Ιταλός φυσιοδίφης Μπερνάρντι (Bernardi) περιγράφει μια παρόμοια με την προηγούμεν ορχιδέα από το Παλέρμο της Σικελίας και της δίνει το όνομα «Οφρύς η βλεφαριδωτή» (ciliata) από το πυκνό τρίχωμα που περιβάλλει το γλωσσίδιο του άνθους.
Την κατάσταση απλοποίησε ο Γερμανός βοτανικός Βέρνερ Γκρόιτερ (Werner Greuter), που πρότεινε μια ονομασία, την Ophrys speculum, που έγινε αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα.
Ophrys_speculum_-_O._bombyliflora_-_O._bertolonii_-_O._insectifera_-_Moggridge_-_Flora_of_Mentone_pl._72_(1871)Οι ορχιδέες προκάλεσαν το ενδιαφέρον ειδικών και μη, όχι μόνο για τα μοναδικά τους άνθη, αλλά και για την ασυνήθιστη συμπεριφορά τους, που όμοια δεν υπάρχει σε καμία άλλη οικογένεια φυτών.
Το κατώτερο πέταλο του άνθους των (ονομάζεται γλωσσάριο) είναι πολύ μεγαλύτερο από τα άλλα πέταλα και έχει στο πίσω μέρος του ένα μακρύ πλήκτρο. Το γλωσσάριο αυτό χρησιμοποιείται ως διάδρομος προσγείωσης των εντόμων.

ophrys speculum, οφρύς η κατοπτρική Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη 1 Απρίλη 2015

ophrys speculum, οφρύς η κατοπτρική Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη 1 Απρίλη 2015

Οι ορχιδέες έχουν αναπτύξει ένα θαυμαστό μηχανισμό, όπου τα άνθη της και κυρίως το κατώτερο πέταλο –το γλωσσάριο – να ομοιάζει με έντομα και πιο συγκεκριμένα με την πλάτη κάποιων θηλυκών εντόμων (όπως μέλισσες , σφήκες κ.α.) στο χρώμα, στο σχήμα, ακόμη και στην υφή. Ακόμη και στο άρωμα, εκκρίνοντας ειδικές φερομόνες προσέλκυσης των αντίστοιχων αρσενικών.
Φροντίζουν βέβαια πάντα να ανθίζουν την ίδια εποχή που εκκολάπτονται τα αρσενικά έντομα και είναι ενεργά για γονιμοποίηση, αλλά συγχρόνως τα θηλυκά δεν έχουν εμφανισθεί καλά ακόμη
Ophrys_speculum_habit_by_XRomeroΣε αυτή τη διαδικασία δηλ. έχουμε ουσιαστικά τρεις ρόλους.
1. Αυτός που μιμείται (η ορχιδέα)
2. Ο δέκτης της μίμησης (το αρσενικό έντομο)
3. Ο οργανισμός που λαμβάνεται ως πρότυπο (το θηλυκό έντομο)
Ακόμη θα πρέπει να πούμε ότι κάθε ορχιδέα μιμείται ένα συγκεκριμένο έντομο. Δηλαδή κάθε είδος ορχιδέας έχει το δικό της επικονιαστή και κάθε έντομο επικονιαστής έχει τη δική του ορχιδέα. Ακριβώς γι αυτό το λόγο έχουμε αυτά τα πολύ εντυπωσιακά άνθη και την μεγάλη ποικιλία ειδών από ορχιδέες.
Έτσι, με το να μιμούνται τις ιδιότητες των θηλυκών εντόμων, τα αρσενικά έντομα εξαπατούνται και έλκονται από αυτές.
Η έλξη αυτή βασίζεται περισσότερο στο οσφρητικό τους (οι φερομόνες που λέγαμε) παρά στο οπτικό τους ερέθισμα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αρσενικά αδυνατούν να ξεχωρίσουν τις ορχιδέες από τα θηλυκά έντομα και έτσι κατευθύνονται προς τα φυτά.
Μάλιστα, σε ταυτόχρονη παρουσία θηλυκών εντόμων και ανθέων ορχιδέας, τα αρσενικά έντομα προτιμούν την ορχιδέα.
Και φυσικά, το μόνο που καταφέρνουν τα αρσενικά, είναι να μεταφέρουν τη γύρη από άνθος ορχιδέας σε άνθος ορχιδέας, αφού ενώ αυτά παλεύουν να ολοκληρώσουν το ηδονικό τους έργο πάνω στο άνθος της ορχιδέας , η γύρη προσκολλάται πάνω στο κεφάλι ή και στο σώμα του εντόμου, την οποία θα μεταφέρει σε άλλη ορχιδέα.Αυτό το γεγονός έχει επηρεάσει σημαντικά την αναπαραγωγική δραστηριότητα κάποιων εντόμων (συγκεκριμένα, κάποιο είδος σφήκας).

ophrys speculum, οφρύς η κατοπτρική Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη 1 Απρίλη 2015

ophrys speculum, οφρύς η κατοπτρική Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη 1 Απρίλη 2015

Ακόμη, οι ορχιδέες για να επιβιώσουν έχουν άμεση ανάγκη να συμβιώσουν με συμβιωτικούς μύκητες. Και αυτός είναι ο λόγος που δύσκολα μεταφυτεύονται.
Για να βλαστήσουν τα σπέρματα θα πρέπει να προσβληθούν από μύκητες του γένους rhizoctonia. Οι μύκητες αυτοί, ζούνε στη ρίζα του φυτού, αναπτύσσονται μαζί με το φυτό, προσφέροντας στο φυτό απαραίτητα θρεπτικά συστατικά ενώ οι ορχιδέες προσφέρουν στους μύκητες το απαραίτητο υπόστρωμα για να αναπτυχθούν. Αυτό έχει τη σημασία, ότι οι ορχιδέες είναι από τις ευάλωτες οικογένειες φυτών. Γι αυτό, σε υποβαθμισμένα εδάφη όπου απουσιάζουν οι απαραίτητοι μύκητες τα πρώτα φυτά που εξαφανίζονται είναι οι ορχιδέες.
Ophrys_speculum_-_Bot._Reg._5_pl.370_(1819)Όλα τα είδη, όλων των γενών της οικογένειας των ορχιδεών που φύονται αυτοφυώς στην Ελλάδα εμπίπτουν σε ειδικό – αυστηρό – προστατευτικό καθεστώς, καθώς περιλαμβάνονται στα προστατευταία είδη (της αυτοφυούς χλωρίδας του πίνακα Α) του ΠΔ 67/81 όπου στο Αρθρο 2 αναφέρεται ότι «Απαγορεύεται, καθ’ άπασαν την επικράτειαν και καθ’ όλην την διάρκεια του έτους, η συλλογή, η μεταφύτευσης, η εκρίζωσις, η κοπή, η μεταφορά, η πώλησις και η αγορά, η εξαγωγή εκ της χώρας, ως και η δια παντός τρόπου καταστροφή των αναφερομένων εις τον πίνακα Α’ βλαστικών ειδών, μετά των ανθέων και καρπών αυτών, των δια του επιστημονικού αυτών ονόματος κατονομαζόμενων…..». Επιπρόσθετα η προστασία των ορχιδεών αποτελεί και αντικείμενο των προστατευτικών διατάξεων του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για την εφαρμογή της Σύμβασης για το Διεθνές εμπόριο των ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας που κινδυνεύουν με εξαφάνιση (CITES), που έχει υιοθετηθεί και στη χώρα μας με σχετική ΚΥΑ.

Λάσπη στα αστέρια
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΥΣΗ

ΟΡΧΙΔΕΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Read Full Post »

Anacamptis pyramidalis Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη, 24 Απρίλη 2014

Anacamptis pyramidalis Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη, 24 Απρίλη 2014

Η πυραμιδική ορχιδέα, Anacamptis pyramidalis, είναι ένα προστατεύομενο (CITES the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, also known as the Washington Convention) πολυετές ποώδες φυτό που ανήκει στο γένος Anacamptis της οικογένειας Orchidaceae.Αναφέρεται 11 φορές στα προστατευόμενα φυτά της Natura 2000. Η επιστημονική ονομασία Anacamptis προέρχεται από την ελληνική ανακάμτειν που σημαίνει «στροφή προς τα εμπρός», ενώ η ονομασία pyramidalis αναφέρεται στην πυραμιδική μορφή της ταξιανθίας. Μοναδικός εκπρόσωπος του γένους της, η Anacamptis pyramidalis συναντάται στην ευρύτερη περιοχή της Αρχαίας Θουρίας – Μυκηναϊκής Άνθειας σε πολλά διαφορετικά ενδιαιτήματα. Απαιτεί ένα ηλιόλουστο σημείο καιπροτιμά αργιλώδη εδάφη. Μπορει να αναπτυχθεί ακόμη και σε πολύ αλκαλικά εδάφη.
Anacamptis_pyramidalis_PK0948Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο. Επικονιάζεται με έναν ιδιαίτερο μηχανισμό από ημερόβιες και νυκτόβιες πεταλούδες και για αυτό υβριδίζεται πολύ σπάνια. Για να εξασφαλιστεί η γονιμοποίηση, η μορφολογία τους είναι καλά προσαρμοσμένη στις προβοσκίδα των λεπιδόπτερων, ειδικά στα Euphydryas, Melanargia, Μελιταίας, Πιερής και τα είδη Zygaena. Ο μηχανισμός με τον οποίο τα ζεύγη του γυρεομάγματος προσκολλούνται στην προβοσκίδα ενός εντόμου ανακαλύφθηκε από τον Κάρολο Δαρβίνο και που περιγράφονται στο βιβλίο του Γονιμοποίηση Ορχιδέων.

Anacamptis pyramidalis Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη, 24 Απρίλη 2014

Anacamptis pyramidalis Αρχαία Θουρία, Μπουφόραχη, 24 Απρίλη 2014

Φτάνει κατά μέσο όρο 10-25 εκατοστά σε ύψος, με ανώτατο όριο τα 60 εκατοστά. Ο βλαστός είναι όρθιος και χωρίς διακλάδωση. Τα βασικά φύλλα είναι γραμμοειδή-λογχοειδή με παράλληλες νευρώσεις, μέχρι μήκος 25 εκατοστά. Η διάταξη των ερμαφρόδιτων λουλουδιών καταλήγει σε ένα συμπαγές πυραμιδικό σχήμα που είναι πολύ διακριτικό και δίνει στο ορχιδέα την κοινή της ονομασία. Το χρώμα των λουλουδιών ποικίλει από ροζ σε μωβ, λευκό ή σπάνια, και το άρωμα περιγράφεται ως «πικάντικη». Τα λουλούδια έχουν έξι τέπαλα δηλαδή τρία μικρά σέπαλα και τρία πέταλα. Δύο μικρά πέταλα είναι στις πλευρές, ενώ το τρίτο και κάτω (χείλος) είναι μεγάλο και έχει δύο λοβούς. Στο πίσω μέρος του λουλουδιού υπάρχει ένα σωληνοειδές κέντρισμα περίπου 1,5 εκατοστά μακρύ, ενώ το χείλος φέρει δύο πλευρικά πτερύγια μικρά.

ΕΔΩΔΙΜΟΤΗΤΑ:
Ο αποξηραμένος και αλεσμένος κόνδυλος δίνει μια λεπτή λευκή σκόνη, που ονομάζεται σαλέπι. Αυτό είναι μία πολύ θρεπτική και γλυκή ουσία.

salepi-3

Χρησιμοποιείται σε ποτά, στα σιτηρά και στην παρασκευή του ψωμιού. Μια ουγγιά του σαλεπιού είναι αρκετή για να καλύψει τις ενεργιακές ανάγκες ενός ατόμου για μια μέρα.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ:
Το Σαλέπι έχει χρησιμοποιηθεί ως μια δίαιτα ιδιαίτερη σε αξία για τα παιδιά και κατά την διάρκεια της ανάρρωσης από ασθένεια.Βράζεται με νερό, αρωματίζεται και παρασκευάζεται με τον ίδιο τρόπο όπως το αραρούτι . Επειδή ειναι πλούσιο σε φυτική κόλλα, σχηματίζει ένα χαλαρωτικό και μαλακτικό ζελέ που χρησιμοποιείται στη θεραπεία των ερεθισμών του γαστρο-εντερικό σωλήνα. Ένα μέρος του σαλεπιού σε πενήντα μέρη νερού είναι αρκετή για να κάνει ένα τέτοιο ζελέ.
Illustration_Anacamptis_pyramidalis_cleanΠεριέχει πολύτιμα μεταλλικά άλατα όπως φώσφορο και ασβέστιο. Η κολλώδης ουσία που περιέχει , η βασσαρίνη όταν βράσει με το νερό, μετατρέπεται σε κολλώδη πηχτή ουσία, μαλακτική, κατά του βήχα και των φλεγμάτων.
Το σαλέπι λόγω της κολλώδους φύσης του αλλά και των επουλωτικών συστατικών του επιδρά στο στομάχι και το έντερο αναπλάθοντας τα τοιχώματα του πεπτικού συστήματος.
salepi-41Οι τονωτικές και αφροδισιακές του ικανότητες εντείνονται χάρη στην προσθήκη και των μυρωδικών όπως της κανέλας, του γαρύφαλλου, της πιπερόριζας, της βανίλιας. Ο κόνδυλος, από το οποίο παρασκευάζεται το σαλέπι, θα πρέπει να συλλέγεται όταν το φυτό ζεραίνεται μετά την ανθοφορία και τη σπορά.

 

Plants For A Future

Wikipedia

Read Full Post »

Serapias bergonii3

Serapias bergonii αρχαια θουρια πεπελάδες  24 απρίλη 2013

Serapias bergonii αρχαια θουρια πεπελάδες 24 απρίλη 2013

Serapias bergonii αρχαια θουρια πεπελάδες  24 απρίλη 2013

Serapias bergonii αρχαια θουρια πεπελάδες 24 απρίλη 2013

Serapias bergonii αρχαια θουρια πεπελάδες  24 απρίλη 2013

Serapias bergonii αρχαια θουρια πεπελάδες 24 απρίλη 2013

Διαδεδομένη στην ανατολική Μεσόγειο, η ορχιδέα αυτή αναγνωρίζεται από την διάταξη των ανθών, που είναι σε αραιή ταξιανθία και σχηματίζουν σχεδόν ορθή γωνία με τον βλαστό και από το μέγεθος τους, που είναι μικρότερο από της Serapias vomeracea. Τα βράκτια είναι συνήθως μακρύτερα από τα άνθη.

Το γένος πήρε το όνομά του από τον Ελληνιστικό Αιγυπτιακό θεό Σέραπις . Το φυτό δεν έχει συμμετρία στα λουλούδια του και συνήθως ναρκώνεται κατά τη διάρκεια τουχειμώνα.
ΧΡΗΣΕΙΣ: Χρησιμοποιείται σαν φαρμακευτικό και καλλωπιστικό φυτό .

Πολυτεχνείο κρήτης

Read Full Post »

Himantoglossum robertianum  Αρχαία Θουρία, πεπελάδες, Άνθεια 15 Μάρτη 2014

Himantoglossum robertianum Αρχαία Θουρία, Πεπελάδες, Άνθεια 15 Μάρτη 2014

Είναι η μεγαλύτερη ορχιδέα κι αυτή που ανθίζει από τις πρώτες. Η Barlia robertiana φτάνει και ξεπερνάει το μισό μέτρο. Έχει φύλλα μεγάλα και άνθη σε πυκνή ταξιανθία με διάφορα χρώματα, όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες που ακολουθούν. Φυτρώνει σε φρύγανα, ελαιώνες, πετρώδεις τοποθεσίες, ξέφωτα δασών.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ:

7471891_himantoglossum-robertianum

Θεωρείται άκρως φαρμακευτικό  διότι έχουν μελετηθεί 15 φαρμακευτικές ενώσεις στο φυτό.

Polytechnic University of Catalonia Department of Chemical Engineering (EQ)

και

International Network For Natural  Sciences

Μία επιπρόσθετη φαρμακευτική χρήση είναι στη θεραπεία της τύφλωσης και της κώφωσης, νευρικής προέλευσης καθώς και σε όλες τις ρευματικές παραλύσεις
National Center for Biotechnology Information

Himantoglossum robertianum  Αρχαία Θουρία, Αρφαρά, 15 Μάρτη 2014

Himantoglossum robertianum Αρχαία Θουρία, Αρφαρά, 15 Μάρτη 2014

ΕΔΩΔΙΜΟΤΗΤΑ:

Τρώγεται βραστή και ψητή.

Himantoglossum robertianum Λεπτομέρεια άνθους

Himantoglossum robertianum
Λεπτομέρεια άνθους

Napoli M. Etnobotanica nella Provincia di Catania con Atti del Convegno «Andar per verdure». Linguaglossa: Nuova Zangara Stampa Editrice; 2002.

Read Full Post »

Φωτογραφήθηκε στη Μπουφόραχη της ΑΡΧΑΙΑΣ ΘΟΥΡΙΑΣ στις 15/ Μάρτη 2010

Η Ophrys lutea είναι ένα αιωνόβιο φυτό που φθάνει τους 30 πόντους. Είναι εδημικό της ευρύτερης περιοχής της Αρχαίας Θουρίας. Τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα (έχουν τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά όργανα )  και γονιμοποιούνται από έντομα. Στην Ελλάδα απαντώνται πάνω από 100 είδη ορχιδεών αν εξαιρεθεί το γένος Ophrys που αριθμεί περίπου άλλα τόσα. Το άνθος τους αποτελείται από 3 σέπαλα, 2 πλευρικά και 1 ραχιαίο. Μπροστά στο τελευταίο 2 πέταλα καλύπτουν τα γεννητικά όργανα του άνθους, ενώ 1 τρίτο πέταλο, μεγαλύτερο και διαφορετικό απο τα άλλα, εκτείνεται εμπρός σχηματίζεται αυτό που ονομάζεται χείλος. Το χείλος προσδιορίζει την εικόνα του άνθους.

ΕΔΩΔΙΜΟΤΗΤΑ: Οι κόνδυλοι τρώγονται μαγειρεμένοι.  Μία λευκοκίτρινη άσπρη σκόνη που λαμβάνεται με ξήρανση του κονδύλου αποτελεί  το βασικό συστατικό για το σαλέπι . Το σαλέπι είναι πολύ θρεπτικό , προσφέρεται σαν δυναμωτικό ποτό και χρησιμοποιείται επιπλέον στην παρασκευή του ψωμιού για να του δώσει παραπάνω γεύση και θρεπτική ικανότητα. 2 γραμμάρια σαλέπι καλύπτουν ενεργειακά τον ανθρώπινο οργανισμό για μία ημέρα.

Huxley. A. The New RHS Dictionary of Gardening. 1992

Polunin. O. Flowers of Europe – A Field Guide

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ: Το Σαλέπι έχει πολύ μεγάλη θρεπτική και μαλακτική αξία. Έχει  χρησιμοποιηθεί ως διατροφή για τα παιδιά και τους αναρρωνύοντες. Βράζεται με νερό, αρωματίζεται και παρασκευάζονται με τον ίδιο τρόπο όπως το κουρκούτι. Πλούσιο σε πηκτίνη, σχηματίζει ένα χαλαρωτικό και μαλακτικό ζελέ που χρησιμοποιείται στη θεραπεία των ερεθισμών του γαστροεντερικού σωλήνα. Ένα μέρος του σαλεπιού σε πενήντα μέρη νερού είναι επαρκές για να κάνει ένα ζελέ. Ο κόνδυλος, από τον οποίο παρασκευάζεται το σαλέπι , θα πρέπει να συλλέγεται μετά την ανθοφορία του φυτού.

Grieve. A Modern Herbal

Plants For A Future

Σε σχετική χημική ανάλυση (Πανεπισήμιο Ουψάλας και Τεχνολογικό Ινστιτούτο Στοκχόλμης, Σουηδία) των ουσιών που περιέχονται στην Ophrys lutea διπιστώθηκαν 150 χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται στην βιομηχανία φαρμάκων. Ανάμεσα  σε αυτές υπάρχουν πολλές ενώσεις με αντιοξειδωτικές ιδιότητες καθώς επίσης  αλυφατικές αλκοόλες  και τερπενόλες . Οι αλυφατικές αλκοόλες και οι τερπενόλες ανεβάζουν την  HDL  χοληστερόλη με ευεργετικές συνέπειες στον οργανισμό.

Institute of Technology Stockholm, Sweden

Uppsala University, Sweden

Read Full Post »